Ik logeerde in het Engelse stadje Banbury in Oxfordshire. Mijn hotel lag aan het plein dat zijn naam ontleende aan het Middeleeuwse Cross, een Victoriaanse kopie uit 1859 weliswaar, nadat lang geleden soldaten van Cromwell het oorspronkelijke monument hadden vernield. In de loop der jaren is het een drukke doorgangsweg met roundabout geworden. Maar wat mij onmiddellijk opviel was de kerk aan de overzijde. Het oorspronkelijke gotische gebouw was al zo bouwvallig in de 18de eeuw dat het toen werd afgebroken, zo las ik in mijn Blue Guide.

 Twee architecten, Samuel Pepys Cockerell en zijn zoon Charles ontwierpen de nieuwe kerk als een vierkante classicistische tempel met absis, halfronde portico en een pijlvormige toren die in de 21ste eeuw lijkt op een zendmast in bruingele steen. Mijn verrassing was groot toen ik thuis gekomen een boekje vond met een portret van deze Charles Robert Cockerell, die ook de ontwerper is van het Fitzwilliam Museum in Cambridge en het Ashmolean in Oxford. Wat blijkt nu? De jonge architect had in 1811 deelgenomen aan een expeditie naar de tempel van Bassae in de Griekse Peloponnesos. Cockerell volgde een vos naar zijn hol en ontdekte zo de tempelfriezen die nu een belangrijke trekpleister van het British Museum vormen. Het boekje heet “De ontdekking van Arcadië. Een inleiding op de antieke wereld.” Mary Beard en John Henderson zijn de auteurs.

meer lezen …

Rick Gekoski (1944) is een Amerikaan die zijn ouders en grootouders nog Jiddisch met elkaar heeft horen spreken. In 1966 trok hij met een studiebeurs naar het Engelse Oxford om er letteren te studeren. Zijn huwelijk en een baan als lector aan de universiteit van Warwick hielden hem in Engeland. Twintig jaar later kwam er een eind aan zijn huwelijk (wat hem zijn rijk gevulde bibliotheek kostte) en stapte hij uit zijn universitaire baan. Het kwam als een bevrijding. De academicus R.A. Gekoski werd Rick Gekoski: schrijver, radiocolumnist bij de BBC en handelaar in zeldzame drukken en manuscripten. Hoe boeken hem hebben gemaakt tot wie hij is, daarover handelt “Outside of a dog”. Deze “bibliomemoir” graaft boek per boek in het leven van Rick Gekoski. Hondenliefhebbers op zoek naar lectuur zijn gewaarschuwd. De titel verwijst gewoon naar een citaat van Groucho Marx: “Outside of a dog, a book is a man’s best friend. Inside of a dog, it’s too dark to read.”

meer lezen …

In 1971 publiceerde Helene Hanff een brievenboek. 84 Charing Cross Road sloeg onmiddellijk aan, zowel in Engeland als in de Verenigde Staten. Het boek werd door de BBC bewerkt en haalde het toneel op Broadway. In 1987 zorgde de verfilming met Anthony Hopkins en Anne Bancroft in de hoofdrollen voor een onwaarschijnlijk succes. Het ging tenslotte om niet meer dan een kleine honderd bladzijden zakelijke correspondentie, geschreven tussen 1949 en 1969. Over tweedehands boeken dan nog wel. Herdrukken volgden elkaar op. Helene Hanff overleed in 1997. Onlangs kocht ik een nieuwe uitgave. 84 Charing Cross Road vormt nu een mooi geheel met het drie jaar later verschenen The Duchess of Bloomsbury Street, het verslag van een late reis van Miss Hanff naar het Londen van haar dromen. Een onwaarschijnlijk succes? Toch niet dacht ik, toen ik dit geestige en aangrijpende boek uitgelezen had dichtgeklapt.

meer lezen …

“Je m’ suis fait tout p’tit devant une poupée/ Qui ferme les yeux quand on la couche/ Je m’ suis fait tout p’tit devant une poupée / Qui fait maman quand on la touche”. U kent ongetwijfeld het refrein uit het bekende chanson van Georges Brassens. Hopelijk roept dit deuntje bij u geen pijnlijke herinneringen op want zo klinkt helaas de rouwige en prettig venijnige bekentenis van een uit zijn roes gewekte minnaar. Ook menige schrijver heeft zich smekend of dodelijk gekwetst aan de voeten van zijn aanbedene neergestort, zich al goed of nog net niet bewust van wat dit “in de letteren” zou kunnen opbrengen. Toegegeven, de dames van de troubadours lijken soms op sjablonen van vrouwendienst, maar Beatrice (Dante) en Laura (Petrarca) waren - helaas - onbereikbare vrouwen van vlees en bloed. Van bitterheid was bij deze dichters geen sprake. Dat was bij anderen wel het geval. Een kleine lijst. Aanvulling gewenst.

meer lezen …

Van 16 tot 19 september zal paus Benedictus XVI het Verenigd Koninkrijk bezoeken. Er wordt verwacht dat hij bij deze gelegenheid John Henry Newman (1801-1890) heilig verklaart. Als dat gebeurt zal kardinaal Newman de eerste Engelse heilige sinds de 17de-eeuw zijn. Maar de kans dat hij zalig verklaard wordt is veel groter want voor een heiligverklaring zijn twee door het Vaticaan bevestigde mirakels nodig. Nu is er nog maar één, en wel van zéér recente datum. Zelfs voor katholieke waarnemers is de bewijslast niet helemaal overtuigend. John Cornwell is de auteur van een nieuwe biografie. In Newman’s Unquiet Grave krijgt de onrustige intellectueel en schrijver alle aandacht. “I have no tendency to be a Saint” bekende Newman zelf, “It is a sad thing to say so. Saints are not literary men.” Voor John Cornwell was Newman een uitzonderlijke man, “niet omdat hij kardinaal was of conventioneel vroom, maar omdat hij religie op een nieuwe wijze heeft verbeeld en beschreven.” Cornwell zegt het niet met zo veel woorden maar voor hem hoeft deze canonisatie niet echt. meer lezen …

Vandaag las ik in de krant dat twee röntgenfoto’s van Marilyn Monroe vijfenveertigduizend dollar hebben opgebracht. Het is niet de eerste keer dat bezittingen van de blonde diva hoge toppen scheren op een veiling. In 1999 haalde de leiband van haar hondje al een opvallend hoog bedrag.

Voor de Schotse schrijver Andrew O’Hagan (1968) was dit fait divers de kiem waaruit zijn vierde roman is gegroeid. De titel ervan (”The Life and Opinions of Maf the Dog and of his friend Marilyn Monroe“) bevat, zo te zien, een stevige knipoog in de richting van Laurence Sterne, maar een sprekende hond dook al bij de grote Cervantes op, zoals de slimme Maf zelf opmerkt. Maf de Maltezer heeft zich in zijn korte leven een zeer rijke literaire cultuur bij elkaar geluisterd. De lezer van dit vermakelijke boek zal het geweten hebben. meer lezen …

Maandag is er weer de jaarlijkse zonnewende. In Stonehenge, een schaars bewoond stukje hoogvlakte in het Engelse graafschap Wiltshire weten ze daar alles van. Sinds jaar en dag komen mensen van alle slag, jong en oud, New Age adepten en als druïden verklede mannen, nieuwsgierigen en toeristen, juichend en toeterend naar de opkomende zomerzon boven de Heel Stone kijken. De voorbije jaren waren dat telkens meer dan twintigduizend enthousiaste toeschouwers. Sinds 1999 is na jarenlang gepalaver de toegang voor iedereen vrij. De stenen cirkel van Stonehenge is meer dan een wereldberoemd en door de UNESCO beschermd monument. Behalve een archeologische site die wel nooit al zijn geheimen zal prijsgeven, is het een plek waarop wetenschap en verbeelding vrij spel hebben gekregen, zin en onzin voor een memorabel kluwen hebben gezorgd. Over deze zeer geladen plek schreef Rosemary Hill een kort, verhelderend en af en toe vermakelijk boekje. meer lezen …

Penelope Fitzgerald (1916-2000) heette voor haar huwelijk Penelope Knox. Haar vader was uitgever van het satirische weekblad Punch en de bekendste van haar drie bijzondere ooms was Ronald Knox: bijbelse geleerde uit Oxford, katholieke bekeerling en monseigneur, dichter van light verse en vertrouweling van Evelyn Waugh, die zijn biografie schreef. Na haar briljante studies in Oxford, werkte ze achtereenvolgens als journaliste, programmator bij de BBC, boekhandelaar en lerares. Het leverde haar stof op voor een negental romans waarvan de eerste pas verschenen is toen ze al 61 was. Tien jaar gelden is Penelope Fitzgerald overleden. Onlangs vroeg ik aan A.S. Byatt of het werk van Iris Murdoch, over wie ze een studie heeft geschreven, nog standhoudt. “Ik weet het niet. Dat moet de toekomst uitwijzen“, zei Antonia Byatt. “Bovendien hebben de boeken van haar man John Bayley over haar ziekte (Alzheimer), haar reputatie geen goed gedaan“. Maar wie A.S. Byatt wél en zelfs met nadruk als een grote hedendaagse schrijfster bestempelde, was Penelope Fitzgerald. Tegelijk met een selectie uit haar brieven zijn haar romans nu opnieuw verkrijgbaar.

meer lezen …

In het verhaal True short story, luistert de Schotse schrijfster Ali Smith naar een kroegconversatie tussen vader en zoon. De twee mannen vragen zich af of je de roman met een oude hoer kan vergelijken. ‘I idly wondered how many of the books in my house were fuckable‘ vraagt de luistervinkende Ali Smith zich af.

Oude hoeren zijn warm en vertrouwd maar vertonen de neiging om uiteen te vallen. Het kortverhaal zou dan een lichtvoetige en slanke nimf zijn. Einde van de vergelijking. Ali Smith schrijft zowel romans als verhalen, maar verhalen staan dichter bij de poëzie en de muziek, ontsnappen aan de zwaarte van de roman, vindt ze zelf. Helaas wordt het kortverhaal steeds meer verwaarloosd, nog hooguit als een tussendoortje beschouwd.Voor Ali Smith is dat niet de schuld van de lezers maar van de boekhandels die hun best doen om verhalenbundels onzichtbaar en onaantrekkelijk te maken. Dat je een boek met verhalen of een poëziebundel moeilijk kan resumeren werkt ongetwijfeld in hun nadeel. Maar niet alleen de boekhandel treft schuld.

Nu is er ook de Libris Literatuurprijs die - de Britse Booker Prize achterna - voortaan aan alle verhalenbundels de toegang zal weigeren. In het jaar dat Cees Nooteboom (Gouden Uil 2010) en Bernard Dewulf (Libris 2010) met kort werk twee grote commerciële prijzen in de wacht slepen, en Mensje van Keulen tot tweemaal toe met een verhalenbundel wordt genomineerd, is dit een opvallende beslissing waarvan de timing eniszins verdacht lijkt. meer lezen …

Javier Marias (1951) noemt zichzelf “ondanks alles” een Spaanse schrijver. Zijn briljante trilogie Jouw gezicht morgen speelt zich grotendeels in Engeland af, tussen spionnen en academici. Hij studeerde aan Amerikaanse scholen en universiteiten, toen zijn vader daar als balling verbleef. Tussen 1983 en 1985 doceerde hij literatuur en vertaalkunde aan de universiteit van Oxford. De doorbraak kwam er met Een hart zo blank waarvoor hij samen met zijn Engelse vertaalster Margaret Jull Costa de IMPAC Dublin International Literary Award kreeg. Vertalers duiken niet alleen in zijn romans op. Javier Marias vertaalde zelf onder meer werk van Conrad, Stevenson, Yeats en Auden. Hij werd bekroond voor zijn Spaanse vertaling van Tristram Shandy, een van de moeilijkst vertaalbare boeken uit de wereldliteratuur en ongetwijfeld een van de meest geestige. In zijn geroemde trilogie vindt de lezer daar de stilistische sporen van. Ik was erg benieuwd toen ik onlangs Written Lives in handen kreeg, de Engelse vertaling van Vidas Escritas, waarin hij zich op een originele manier op de biografie stort. meer lezen …